أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
453
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
درآمده و در كعبة اللّه به بلندى يك آدم مرتفع گرديده به هر جايى كه رسيد خانهها و دكاكين و مكاتب بىشمار خراب نموده و اكثر آستانههاى حرم شريف را نيز از جاى خود درآورد . عدد نفوسى كه در اطراف و جوانب مسجد الحرام در زير بيوت و دكاكين منهدمه مانده بوده است اگرچه غير معيّن است و ليكن از داخل مسجد الحرام هفتاد جنازه در آورده و قاضى مكّه در مكتوبى كه به حكومت مصر مىنويسد گويد كه : اين سيل بسيار مدهش و موحش بود . جدران اربعهء مسجد شريفه در ميان آب مانده در جانب يمين و شمال حرم شريف در ارتفاع هفت ذرع و سه چارك آب متراكم شده بود . هفدهم : سيول حجاز ، سيلى است كه در سال هشتصد و هشتاد و هشتم ( 888 ) هجرت ظاهر شده است اگرچه معلوم نكرديم كه اين سيل در چندم كدام ماه ظاهر شده و ليكن بيابانها و صحراها و كوهها و سنگها همه در زير آب مانده بوده است ؛ و حرم مسجد الحرام را از سنگها و گلها مملو ساخته بيوت و دكاكين زياد خراب نموده است . بعد از سيل مذكور ضرر و خسارت اهالى تخمخين و تعيين كرده نشده و ليكن بعد از انصراف سيل يكصد جنازه پيدا نموده و دفن كرده بودهاند . ترجمهء خانهزاد عبد الرسول تبريزى منشى و مترجم تركى عثمانى و تحرير جان نثار محمد قزوينى مشهور به آشورى دهم شهر جمادى الآخر 1308